Amerikan savaş uçakları için motor krizi: Pentagon yeni üretici arıyor, mevcut sanayi altyapısı alarm veriyor

ABD Hava Kuvvetleri, savaş uçaklarında kullanılan motorların üretiminde yaşanan kalite sorunları, teslimat gecikmeleri ve tedarik zinciri problemleri nedeniyle yeni nesil motorlar ve yeni üreticiler arayışına girdi. Pentagon, yayımladığı Bilgi Talebi (Request for Information – RFI) ile mevcut motor üretim ekosisteminin ciddi yapısal sorunlar yaşadığını kabul ederken, önümüzdeki yıllarda savaş uçağı motorlarının tedarik ve bakım modelini köklü şekilde değiştirmeyi hedeflediğini ortaya koydu.

Defense News tarafından haberleştirilen RFI dokümanında, mevcut savunma sanayi altyapısının üretim gecikmeleri, kalite kontrol eksiklikleri ve kritik motor bileşenlerinde yaşanan üretim ve malzeme sıkıntıları nedeniyle önemli zorluklarla karşı karşıya olduğu belirtildi.

“Mevcut sanayi altyapısı; üretim gecikmeleri, kalite kontrol sorunları ve kritik motor bileşenlerinde üretimin sürdürülebilirliğini tehdit eden parça ve malzeme sıkıntıları gibi önemli sorunlar sergilemektedir” ifadelerine yer verilen belgede, bu durumun ABD Hava Kuvvetleri’nin gelecekteki savaş uçağı filosu açısından ciddi risk oluşturduğu vurgulandı.

Yeni motorlar ve yeni üreticiler masada

ABD Hava Kuvvetleri, yalnızca yeni motor çözümleri değil, aynı zamanda yeni üreticileri de sisteme dahil etmeyi planlıyor.

RFI’da hükümetin, sanayiyi üretim teknolojilerinde yenilik yapmaya ve daha dayanıklı tedarik zincirleri oluşturmaya teşvik edecek rekabete dayalı yeni bir strateji izleyeceği belirtilirken, bunun klasik tedarik modelinden farklı bir yaklaşımı temsil ettiği ifade edildi.

Belgede, savunma sanayisinin teknolojik gelişimi hızlandırmasının ve üretim kapasitesini artırmasının hedeflendiği kaydedildi.

F-35 ve B-52 programlarında motor sorunları büyüyor

Yeni girişim, ABD Hava Kuvvetleri’nin son yıllarda birçok büyük programda motor kaynaklı sorunlarla karşılaşmasının ardından geldi.

Haberde, F-35 savaş uçaklarının teslimatları ve modernizasyon çalışmalarının motor problemleri nedeniyle geciktiği hatırlatıldı.

ABD Sayıştayı’nın (GAO) geçen yıl yayımladığı rapora atıfta bulunularak, motor yüklenicisinin 20 yıllık üretime rağmen hâlâ sözleşme şartlarını karşılayan motorlar teslim edemediği belirtildi.

Motor sorunları yalnızca F-35 programını etkilemedi.

ABD’nin stratejik bombardıman uçağı B-52’nin modernizasyon programı da motor kaynaklı problemler nedeniyle yavaşladı. GAO verilerine göre yaşanan sıkıntılar program maliyetini 3 milyar dolar artırırken, ilk operasyonel kabiliyetin kazanılması da 15 ay gecikti.

2034’e kadar yılda 180’den fazla motor üretilecek

ABD Hava Kuvvetleri, bu sorunları çözebilmek amacıyla uzun vadeli yeni bir savaş uçağı motor tedarik programı başlatıyor.

Plan kapsamında 2034 yılına kadar yılda 180’in üzerinde savaş uçağı motorunun tedarik edilmesi öngörülüyor.

RFI’da özellikle F-15EX ve F-16 savaş uçakları için geliştirilecek motorlar öncelikli ihtiyaçlar arasında gösterildi.

Motorun sadece fiyatına değil, ömür boyu maliyetine bakılacak

Yeni strateji kapsamında Pentagon, motor tedarik anlayışını da değiştiriyor.

RFI’da yer alan beş temel prensiple, geleneksel satın alma modelinden uzaklaşılarak sanayi öncülüğünde teknolojik gelişimi teşvik eden yeni bir sisteme geçileceği belirtildi.

Yeni motorların;

• Daha yüksek performans sunması,
• Daha güvenilir olması,
• Daha düşük maliyetli olması,
• Bakımının kolaylaştırılması,
• Uzun vadeli işletme maliyetlerini düşürmesi

bekleniyor.

ABD Hava Kuvvetleri, değerlendirmelerde yalnızca satın alma fiyatının değil, motorun tüm kullanım ömrü boyunca oluşturacağı maliyetin esas alınacağını açıkladı.

Üreticilere tedarik zinciri sorumluluğu da verilecek

Yeni modelde motor üreticileri yalnızca motor geliştirmekten değil, aynı zamanda sürdürülebilir ve kesintisiz bir tedarik zinciri oluşturmaktan da sorumlu olacak.

ABD Hava Kuvvetleri, ilk günden itibaren bakım kolaylığına öncelik veren ve dayanıklı bir tedarik zinciri kuran şirketlerle çalışmayı hedeflediğini belirtti.

Yetkililere göre bu yaklaşım;

• Uçakların yerde kalma sürelerini azaltacak,
• Bakım personelinin iş yükünü hafifletecek,
• Yedek parça akışını güvence altına alacak,
• Uçuşa hazırlık oranlarını artıracak.

Üreticilerin kapasitesi sıkı şekilde denetlenecek

Pentagon, motor üreticilerinin yalnızca teknoloji geliştirmesini değil, ihtiyaç halinde üretimi hızla artırabilecek kapasiteye sahip olmasını da şart koşuyor.

RFI’da seçilecek şirketin, ABD Hava Kuvvetleri ve Yabancı Askeri Satışlar (FMS) kapsamındaki F-15EX ve F-16 programları için kesintisiz motor tedariki sağlayabilecek üretim kapasitesine ulaşması gerektiği ifade edildi.

Başvuru yapacak firmalardan ayrıca motor geliştirme ve üretim takvimlerini paylaşmaları istenirken, tesis genişletme, üretim hatlarının modernizasyonu ve ileri otomasyon yatırımlarının hangi üretim hacminde ekonomik hale geleceğini açıklamaları da talep edildi.

Nadir toprak elementleri de Pentagon’un gündeminde

ABD Hava Kuvvetleri, küresel hammadde rekabeti ve Çin’in nadir toprak elementlerine yönelik ihracat kısıtlamalarının da savaş uçağı motoru üretimi açısından önemli risk oluşturduğunu değerlendiriyor.

Bu nedenle üreticilerden, özellikle titanyum ve nikel bazlı özel alaşımlar gibi kritik hammaddelerde karşılaştıkları tedarik sorunlarını ve gelişmiş döküm ile dövme üretim kapasitesine ilişkin darboğazları ayrıntılı şekilde açıklamaları istendi.

Pentagon, böylece gelecekte savaş uçağı motoru üretimini yavaşlatabilecek tüm kritik riskleri önceden belirleyerek daha dayanıklı bir üretim ve tedarik modeli oluşturmayı hedefliyor.