Reuters tarafından incelenen 80’den fazla Çin kaynaklı akademik makale ve patent, Çinli askeri araştırmacıların OpenAI ve Anthropic tarafından geliştirilen önde gelen ABD yapay zekâ modellerinden elde edilen çıktıları kullanarak yerli yapay zekâ sistemlerini eğittiğini ortaya koydu. Bulgular, Çin’in savunma kabiliyetlerini geliştirmek amacıyla ABD’nin ileri yapay zekâ teknolojilerinden dolaylı olarak faydalandığını gösteriyor.
Başlıklara göz atın
Reuters’ın, Washington merkezli Jamestown Foundation tarafından derlenen araştırmalarla desteklediği incelemeye göre, Çinli araştırmacılar yaygın olarak “model distilasyonu (model distillation)” adı verilen yöntemi kullanıyor. Bu teknikte, güçlü bir yapay zekâ modelinin ürettiği çıktılar kullanılarak daha küçük, belirli görevler için optimize edilmiş ve yerel sistemlerde çalışabilecek yeni modeller eğitiliyor. Böylece sıfırdan büyük bir yapay zekâ modeli geliştirmek için gereken yüksek hesaplama gücüne ihtiyaç duyulmuyor.
Çin ordusu ABD modellerinden “akıl yürütme” kabiliyeti kazanmaya çalışıyor
İncelenen akademik çalışmalar, Çin Halk Kurtuluş Ordusu (PLA) ile bağlantılı araştırmacıların ABD’li yapay zekâ modellerini yalnızca bilgi kaynağı olarak değil, aynı zamanda bu sistemlerin akıl yürütme (reasoning) kabiliyetlerini kendi modellerine aktarmanın bir yolu olarak gördüğünü ortaya koyuyor.
Jamestown Foundation araştırmacısı Sunny Cheung, Çinli askeri bilim insanlarının Batılı yapay zekâ modellerinin yalnızca verdiği cevapları değil, bu cevaplara nasıl ulaştığını da analiz ederek gözetleme, siber harp ve taktik karar destek sistemlerinde kullanılabilecek yerli modeller geliştirmeye çalıştığını belirtti.
Reuters’ın doğruladığı çalışmalardan biri, PLA Birim 96941 tarafından 2025 yılında yayımlandı. Askerî istihbarat ve siber harp faaliyetleri yürüten birime bağlı araştırmacılar, GPT-3.5 modelini hassas askerî yazılım kodlarını özetlemek için kullandı. Daha sonra bu özetlerden yararlanarak tamamen Çin’in askerî ağları içerisinde çalışabilecek yerli bir yapay zekâ modeli eğittiklerini aktardı.
İHA’lardan deniz harekâtlarına kadar geniş kullanım alanı
İncelenen çalışmalar, model distilasyonu yönteminin yalnızca içerik denetimi için değil, doğrudan askerî uygulamalarda da kullanıldığını gösteriyor.
PLA Ulusal Savunma Teknolojisi Üniversitesi, 2024 yılında yayımladığı araştırmada, görüntü işleme modelini küçülterek insansız hava araçlarına entegre ettiklerini açıkladı. Bu sayede İHA’ların haberleşmenin kesildiği durumlarda dahi gerçek zamanlı görüntü analizi yaparak seyrüsefer ve hedefleme görevlerini yerine getirebildiği ifade edildi.
Benzer şekilde, Çin Askerî Bilimler Akademisi araştırmacıları da insansız hava araçları, savaş gemileri ve insansız denizaltıların yer aldığı simülasyonlarda kullanılmak üzere hedef tanıma sistemlerini taktik donanımlarda çalışabilecek şekilde optimize etti.
Öte yandan Kuzey Çin Üniversitesi araştırmacılarının ise Anthropic’in Claude 3 Haiku modelini sosyal medya izleme ve içerik denetimi amacıyla geliştirilen yerli bir yapay zekâ sistemini eğitmek için kullandığı belirtildi.
ABD-Çin rekabetinde yeni tartışma alanı
Reuters’ın incelemesi, yapay zekâ distilasyonunun ABD ile Çin arasında teknoloji rekabetinin yeni başlıklarından biri haline geldiğini ortaya koyuyor.
Washington yönetimi, bazı Çinli kurumların distilasyon yöntemiyle ABD’nin gelişmiş yapay zekâ modellerinin kabiliyetlerini izinsiz şekilde kendi sistemlerine aktardığını ve bunun hem ihracat kontrollerini zayıflattığını hem de fikri mülkiyet haklarını ihlal ettiğini savunuyor.
Pekin ise bu suçlamaları reddederek ABD’yi yapay zekâ alanında “hegemonya kurmaya çalışmakla” suçluyor ve benzer yöntemlerin ABD’li şirketler tarafından da kullanıldığını öne sürüyor.
Uzmanlar ise model distilasyonunun gelişmiş yapay zekâ sistemlerinin tüm yeteneklerini birebir kopyalamadığını, ancak belirli görevler için seçilmiş kabiliyetleri daha düşük maliyetli ve yerel olarak kontrol edilebilen sistemlere aktarmada etkili bir yöntem olduğunu değerlendiriyor.
