Ankara’da düzenlenen NATO Liderler Zirvesi kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir araya gelen ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımlarını kaldırabileceklerini belirterek F-35 savaş uçaklarının satışını da değerlendireceklerini açıkladı.
Başlıklara göz atın
Trump’ın açıklaması, Türkiye’nin 2019 yılında çıkarıldığı F-35 Müşterek Taarruz Uçağı Programı’na yeniden dönüş ihtimalini uluslararası savunma gündeminin en önemli başlıklarından biri haline getirdi. Ancak olası satışın gerçekleşebilmesi için ABD Kongresi’ndeki yasal engellerin ve S-400 krizinin çözülmesi gerekiyor.
F-35 neden bu kadar önemli?
Lockheed Martin tarafından geliştirilen F-35 Lightning II, düşük görünürlük (stealth), sensör füzyonu, ağ merkezli harekât kabiliyeti ve elektronik harp yetenekleriyle dünyanın en gelişmiş beşinci nesil savaş uçaklarından biri olarak kabul ediliyor.
Tek platform üzerinden hava üstünlüğü, hassas taarruz, keşif, elektronik harp ve istihbarat görevlerini yerine getirebilen F-35, NATO’nun gelecek on yıllardaki hava gücünün temelini oluşturuyor.
F-35’i hangi ülkeler kullanıyor?
Bugün F-35 programına katılan ülkeler üç grupta değerlendiriliyor.
Operasyonel kullanıcılar
F-35’i aktif olarak kullanan ülkeler şunlar:
- ABD
- İngiltere
- İtalya
- Hollanda
- Norveç
- Danimarka
- Avustralya
- İsrail
- Japonya
- Güney Kore
Bu ülkelerde yüzlerce F-35A, F-35B ve F-35C varyantı aktif görev yapıyor.
Teslimatlar devam eden ülkeler
Son yıllarda Avrupa’da artan güvenlik endişeleri nedeniyle birçok ülke de F-35 filosu kurma kararı aldı.
Teslimat sürecinde bulunan ülkeler:
- Belçika
- Polonya
- Finlandiya
- Almanya
- İsviçre
- Kanada
- Çekya
- Singapur
- Yunanistan
- Romanya
Özellikle Rusya-Ukrayna savaşının ardından Avrupa ülkeleri hava kuvvetlerini büyük ölçüde F-35 etrafında yeniden şekillendirmeye başladı.
Türkiye programın ortaklarından biriydi
Türkiye aslında F-35 programının müşterisi değil, ortak üretici ülkelerinden biriydi.
2002 yılında programa katılan Türkiye;
- yaklaşık 1,4 milyar dolar ödeme yaptı,
- 100 adet F-35A satın almayı planladı,
- yüzlerce parçanın üretimini Türk savunma sanayisi üstlendi.
TUSAŞ, ASELSAN, Kale Havacılık, Alp Havacılık ve birçok Türk şirketi programın küresel tedarik zincirinde kritik görev üstleniyordu.
Türkiye neden programdan çıkarıldı?
Krizin temelinde Rusya’dan alınan S-400 Triumf hava savunma sistemi bulunuyor.
ABD yönetimi, S-400 radarlarının F-35’in gizli teknolojileri hakkında kritik veriler toplayabileceğini savunarak iki sistemin aynı ülkede kullanılmasına karşı çıktı.
Bunun üzerine Washington;
- Türkiye’nin F-35 teslimatlarını durdurdu,
- Türk pilotlarının eğitimini sonlandırdı,
- Türk şirketlerini üretim zincirinden çıkardı,
- Türkiye’yi resmen programdan ihraç etti.
Türkiye için üretilen altı F-35 ise ABD’de kaldı.
Türkiye yeniden programa dönebilir mi?
Trump’ın Ankara’daki açıklamaları, Washington’ın son yıllardaki en olumlu mesajı olarak değerlendiriliyor.
Ancak uzmanlara göre Türkiye’nin yeniden F-35 programına katılabilmesi için yalnızca Beyaz Saray’ın desteği yeterli değil.
ABD Kongresi’nin daha önce kabul ettiği düzenlemeler, Türkiye’nin Rus yapımı S-400 sistemlerini elinde bulundurduğu sürece F-35 satışına izin vermiyor.
Dolayısıyla olası bir geri dönüş, Ankara ile Washington arasında yürütülecek siyasi ve teknik müzakerelerin sonucuna bağlı olacak.
F-35 programı büyümeye devam ediyor
Son yıllarda Avrupa’da artan güvenlik riskleri ve NATO’nun hava gücünü modernize etme hedefi, F-35’e olan ilgiyi önemli ölçüde artırdı.
İttifakın doğu kanadındaki ülkeler başta olmak üzere birçok devlet eski F-16 ve dördüncü nesil savaş uçaklarını F-35 ile değiştirmeyi planlıyor.
Trump’ın Türkiye’ye yönelik son açıklamaları ise uzun yıllardır askıda bulunan Ankara-Washington savunma iş birliğinde yeni bir sayfanın açılıp açılmayacağı sorusunu yeniden gündeme taşıdı.
